بررسی فرصت هایِ برگزاری مراسم جهانی اربعین حسینی

توجه: 
درج نقطه نظرات رسانه های خارجی و داخلی بیانگر نظرات یا رویکردهای مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی نمی باشد

بررسی فرصت هایِ برگزاری مراسم جهانی اربعین حسینی

حضور شیعیان در مراسم اربعین حسینی، یکی از بی‌نظیرترین اجتماعات مذهبی است که در سطح جهان صورت می‌گیرد و به‌عنوان نماد مذهبی به شمار می‌رود. برگزاری این مراسم دارای کارکردهای متعدد سیاسی، فرهنگی و اجتماعی و ... بوده و موجب می‌شود تا اقتداری وصف‌ناشدنی مبتنی بر قدرت نرم و بسیج عمومی محبان اهل بیت به نمایش گذاشته شود. به‌ویژه اینکه این مراسم در اوج تهدیدات امنیتی گروه‌های سلفی تکفیری چون داعش برگزار می‌شود ولیکن این تهدید نه‌تنها مانعی برای حضور محبان اهل بیت در عراق نشده، بلکه اشتیاق زیارت امام حسین‌(ع) در روز اربعین را دو چندان کرده است. بنابراین برگزاری مراسم، از منظر راهبردی دارای ابعاد متعدد فرصت ایران و عراق و به‌طور کلی جریان مذهبی است که شناخت ابعاد این فرصت‌ها می‌تواند در بهینه‌سازی برگزاری و افزایش تصاعدی آثار مثبت آن بکار رود. همچنین نوع برگزاری مراسم دارای ابعادی از تهدیدات است که آسیب‌شناسی آن نیز ضرورت می‌یابد.

مراسم اربعین در سطح نخست، اساساً پدیده‌ای فرهنگی است. محوریت حضرت سیدالشهدا (ع) و فرهنگ عاشورایی (عزت، کرامت، ایثار، شهادت‌طلبی) در این مراسم نشان می‌دهد که اصلی‌ترین کار ویژه مراسم اربعین ارجاع به همین هویت فرهنگی اصیل انقلابی است. به‌ویژه اینکه اربعین با این ابعاد، اصلی‌ترین ظرفیت را برای تبدیل شدن به نماد قدرت نرم محبان اهل بیت دارد، در حالی که با تکیه بر این فرهنگ می‌توان ادبیات اسلامی، الهی، فطری خوب و بستر مناسبی نیز تولید نمود که با سایر حلقه‌های فرهنگی در جهان اسلام (اهل سنت) و فراتر از آن با مستضعفان و آزادیخواهان جهان وارد تعامل فرهنگی گردید.

بر همین اساس برگزاری مراسم اربعین حسینی در سطح فرهنگی، ناظر به کشف ظرفیت‌های این مراسم در حوزه فرهنگی است. به‌ویژه اینکه لازم است این توانمندی­ها با توجه به فرصت‌های ایجاد شده طی مراسم اربعین، قبل و بعد از آن، فعال گردد. همچنین به نظر می‌رسد آسیب‌های متعددی نیز بر روند اجرایی مراسم اربعین از این حیث مترتب است که لازم است برای حداکثر سازی ظرفیت جهانی اربعین نسبت به مرتفع سازی این آسیب‌ها اقدام گردد.

 

ظرفیت‌ها و فرصت‌های فرهنگی- اجتماعی مراسم مذکور عبارت­اند از:

  1. ایجادِ سرمایهِ اجتماعی- معنوی برای کشور؛ اعتماد، وفاداری، امید و ایمان، سرمایه­های اجتماعی هر جامعه محسوب می­شوند. در پدیده شگرف اربعین با حضور گسترده معنوی مردم، این سرمایه افزایش‌یافته و با توجه به تقویت روحیه جهادی منجر به شکست‌ناپذیری اندیشه دینی و نظام اسلامی می‌شود. از سوی دیگر همین حضور گسترده مردمی در اربعین با در نظر گرفتن آحاد مردم به‌مثابه رسانه، می‌تواند ظرفیت‌های جدید و عظیمی را جهت  انتشار آموزه‌های فرهنگی-سیاسی اربعین ایجاد نماید.
  2. فعال‌سازی دستگاه‌های فرهنگی- رسانه‌ای کشور؛ فرایند طولانی مدت مراسم اربعین و درخواست‌های اجتماعی زیاد باعث می‌شود تا دستگاه‌های فرهنگی کشور برای پاسخ به نیاز مخاطبان در زمینه آموزش، تبلیغات، انعکاس خبری و ... فعالیت‌های خود را به لحاظ کمی و کیفی دوچندان نمایند.
  3. تقویت حضور فرهنگی و نقش‌آفرینی فرهنگی ایران در کشور عراق؛ از جمله ظرفیت‌های اربعین انتقال فرهنگ دینی ایران به جامعه عراقی است که از طریق ارتباط‌گیری‌های سازمانی، ایجاد مراکز فرهنگی دائم و یا موکب‌های مذهبی موقت، ارائه محصولات فرهنگی نظیر تولید و پخش فیلم و ... بدست می‌آید. این مسئله موجب نزدیکی بیشتر مردم عراق با ایران و افزایش نفوذ فرهنگی نرم در آن کشور می‌شود.
  4. تقویت فرهنگ دینی و هویت دینی در مردم عراق؛ حاکمیت چندین دهه سکولاریسم بعثی در جامعه عراق باعث شده است در این کشور علی­رغم وجود مذهب شیعی و حتی سنی، اما به طور کلی فرهنگ دینی مردم دچار عقب ماندگی شود. اربعین می‌تواند برای جامعه عراق گویای هویتی بدیع اما ریشه‌دار و فراتر از قوم‌گرایی عربی ­باشد. همچنین برگزاری مراسم اربعین حسینی فرصتی برای رشد فرهنگ دینی و اخلاق عمومیِ این کشور که دچار بحران‌های متعدد ناشی از اشغال بیگانگان است، می­باشد.
  5. اقتدار مقاومت در قدرت نرم و بسیج عمومی؛ تقویت کمربند مقاومت در برابر دشمن استکباری از جمله اصلی‌ترین ظرفیت‌های نرم است. اربعین به‌خوبی گویای فرهنگ دینی مبتنی بر جهاد، آزادی و ایثار است که با ابزارهای معنایی مبتنی بر قدرت نرم ارائه می‌گردد، بنابراین استکبار در برخورد با این پدیده کمتر امکان برچسب‌زنیِ تروریستی و ... پیدا می‌کند.
  6. تضعیف جایگاه جریان‌های سلفی- تکفیری در منطقه؛ قدرت‌نمایی دینی در مراسم اربعین حسینی که حاکی از اتحاد ایران با عراق است، باعث می‌شود جریان‌های تکفیری که مبتنی بر تروریسم انتحاری عمل می‌کنند، دچار سرگردانی هویتی و همچنین از دست دادن حمایت‌های مردمی شوند.
  7. پیوستگی بیشتر حوزه‌های دینی در ایران، عراق، لبنان و ...؛ در مراسم اربعین با توجه به حضور گسترده مسلمانان و نیازهای آنان به ارائه خدمات رفاهی، محصولات فرهنگی و پاسخگویی فقهی، فرصت مناسبی برای فعالیت حوزه‌های دینی در قم، نجف و دیگر مراکز مذهبی مورد نظر فراهم می­شود. از این رهگذر تعاملات این حوزه‌ها با یکدیگر افزایش و آنها با محوریت مراجع بزرگ دینی در یک هدف مشترک تشریک مساعی می‌کنند.
  8. تقویت اندیشه اهل بیت (ع) و نگرش تقریبی (تقریب مذاهب) در سطح جهان اسلام؛ اربعین ضمن اینکه یکپارچگی شیعه را نشان می‌دهد به جهت ماهیت عمیقاً اسلامی خود دارای ابعاد تکفیری و چالش‌برانگیز با سایر مذاهب اسلامی به­ویژه اهل تسنن نمی‌باشد؛ بلکه می‌تواند ظرفیتی برای تعامل شیعه و سنی بر سر مشکلات کنونی جهان اسلام از طریق تداوم راه امام حسین(ع) محسوب گردد.
  9. ظرفیت برقراری ارتباط اولیه با زائرین سایر ملل؛ در اربعین با توجه به حضور گسترده مردم از کشورهای مختلف نظیر؛ نیجریه، آذربایجان، روسیه و ... زمینه مناسب و ظرفیت فراوانی برای برقراری ارتباط فرهنگی و انتقال مفاهیم دینی- سیاسی به آنها به وجود می‌آید.
  10. معرفی اسلام به‌عنوان یک بازیگر هویتی- فطری در سطح جهان؛ ظرفیت حضور محبان اهل بیت سراسر جهان در کربلای معلی باعث می‌شود تا حماسه اربعین به نماد قدرت نرم مسلمانان تبدیل شود که البته محور آن تضارب فرهنگ‌ها و باورهای ملت‌های مسلمان و حتی فراتر از آن مستضعفان و آزادیخواهان جهان است. همین مبنای فطری اربعین اصلی‌ترین ظرفیتی است که می‌توان این اجتماع باشکوه را به جهانیان به‌عنوان یک بازیگر هویتی در نظام بین‌الملل معرفی نمود.

ارائه کننده: گروه امنیت

 

دسته بندی: 

افزودن دیدگاه جدید

1 + 2 =
این سوال ساده ریاضی را حل کنید و نتیجه را وارد کنید. مثال: برای 4+8 عدد 12 را وارد کنید.